مقدمه

فسفر در دانه غلات عمدتاً به شکل فیتات ذخیره می شود، فسفر فیتاته برای طیور قابلیت دسترسی کمی داشته بنابراین مقادیر زیادی فسفر از طریق فضولات دفع می شود که منجر به ایجاد مشکلات اقتصادی و محیطی می‎گردد  [29] اسید فیتیک یا فیتات در همه ترکیبات حاصل از مواد گیاهی به ویژه در دانه های غلات و لگومینه وجود دارد

که یک ماده مغذی غیرقابل هضم می‎باشدو باعث می شود که قابلیت دسترسی فسفرو نیز عناصر معدنی ضروری از قبیل روی، آهن، کلسیم و پتاسیم موجود در مواد گیاهی برای حیوانات تک معده‎ای به علت به دلیل ترشح مقدار ناچیز آنزیم فیتاز در دستگاه گوارش کاهش یابد[1].همچنین اسید فایتیک ترکیبات پیچیده‎ای با پروتئین‎ها و نشاسته ایجاد کرده و قابلیت انحلال آنها را کاهش می‎دهد. فیتات با تأثیرات منفی بر فعالیت آنزیم های گوارشی از قبیل آلفا- آمیلاز  و لیپازو یا پروتئازهایی از قبیل پپسین، تریپسین،  در دستگاه گوارش فعالیت آنها را کاهش می دهد [18]مطالعات نشان داده است که استفاده از آنزیم فیتاز در تغذیه طیور سبب افزایش زیست فراهمی فسفر، بهبود قابلیت هضم نیتروژن و اسیدهای آمینه وانرژی قابل متابولیسم ظاهری و در نهایت باعث بهبود عملکرد طیور می شود. [15]

 

1- ساختمان اسید فایتیک                     

اسید فایتیک به صورت یک حلقه 6 کربنه با 6 گروه فسفات است و وزن مولکولی آن 660 دالتون می‎باشد‌ (شکل 1) که می تواند کیلاتهایی با کاتیونهای مختلف داشته و آنها را از دسترسی پرنده خارج نماید. [8].

شکل 1- ساختمان اسید فایتیک وکیلات اسید فایتیک


 

2-  معایب فیتات

2-1- کاهش قابلیت دسترسی فسفر

از آنجائیکه اسید فیتیک موجود در دانه های مختلف یکسان نیست، لذا قابلیت هضم فسفر موجود در منابع مختلف گیاهی خوراک های طیور متفاوت می باشد.مطالعات نشان داده که طیور به طور متوسط حدود 33 در صد فسفر موجود در جیره را مورد استفاده قرار می دهند وبه دلیل فقدان فیتازآندوژنوس توانایی کافی جهت هضم موثر فیتات غذا را ندارند  و در نتیجه مقدار زیادی از فسفر به صورت دفعی ازدست می رود. [29] لذا باید احتیاجات طیور به فسفر از طریق مکمل نمودن جیره با منابع فسفر معدنی از قبیل دی کلسیم فسفات [1]یا مونوکلسیم فسفات تامین گرددکه این فسفر معدنی علاوه بر افزایش قیمت جیره ، باعث آلودگی محیط زیست می شود. [11]

2-2-کاهش دسترسی به عناصر معدنی    

فیتات دارای قابلیت اتصال به مواد معدنی دی والان و تری والان از قبیل کلسیم، آهن، روی،منگنز ومنیزیم  می باشد. درحقیقت فسفر به فرم فیتات به عناصرمعدنی مذکورمتصل شده و باعث تشکیل کمپلکس های نامحلول فیتات های فلزی می شود که تمایل به اتصال در PH بین   5تا  7افزایش می یابد که به نوبه خود موجب کاهش قابلیت دسترسی این عناصر می گردد[25]  مانز و همکاران[2] (1999)گزارش نمودند که نمک های معدنی فیتاته متعددی در   PH روده ای تشکیل می گردد و قابلیت انحلال روده ای کمپلکس های تشکیل یافته، کاهش می یابد که کمپلکس های معدنی مذکور عمدتا" در دئودنوم (6=PH) تشکیل می گردد با این حال اسیدی شدن وکاهش  PH تا حدود4  مانع از تشکیل این کمپلس ها می شود[16]تشکیل کمپلکس های نا محلول مواد معدنی متصل به فیتات، منجر به کاهش توانایی آنزیم فیتاز برای هیدرولیز فسفر موجود درکمپلکس های عناصر معدنی با فیتین می گردد [16]

2-3-کاهش قابلیت هضم پروتئین

پروتئین نیز مانند مواد معدنی می تواند به اسید فایتیک متصل گردد و از طریق فضولات پرنده دفع گردد.پروتئین های متصل شده با فیتات نسبت به پروتئین های آزاد به میزان کمتری تحت تاثیر آنزیم های پروتئاز شیرابه دستگاه گوارش قرار می گیرند [10] فیتات درPH اسیدی و بازی می تواند با پروتئین ها ترکیب و ایجاد کمپلکس های غیر قابل هضم نماید.احتمالاً چنین روابط متقابلی منجر به ایجاد تغییراتی در ساختار پروتئین شده و لذا فعالیت آنزیمی، حلالیت پروتئینی و قابلیت هضم را تحت تأثیر قرار دهد و از طرفی میزان این تأثیر تا حدود زیادی به منبع پروتئینی وابسته می باشد [13]. ممانعت از فعالیت پروتئازها احتمالاً علت اصلی کاهش قابلیت هضم پروتئین ها می باشد. هم چنین، فیتات می تواند بعنوان ممانعت کننده آلفا- آمیلاز اهمیت داشته باشد تحقیقات انجام شده نشان می دهد که همبستگی منفی بین مصرف فیتات وپاسخ گلوکز خون وجود دارد[18]. تمایل فیتات به تشکیل ملکولهای پیچیده در طیف وسیع PH به اثبات رسیده است، به طوری که در محیط اسیدی معده اسیدهای آمینه خصوصاً لیزین، میتونین، آرژنین، هیستیدین، مستقیماً به فیتات متصل می شوند و ترکیب پیچیده و نامحلول پروتئین-  فیتات را تولید می نمایند [9]

2-4- کاهش قابلیت هضم نشاسته    

نشاسته عموماً تحت تأثیر آنزیم آلفاآمیلاز هضم می‎شود. این آنزیم در تمام گیاهان، حیوانات و میکروارگانیسم‎ها یافت می‎شود و برای فعالیت و همچنین حداکثر پایداری به یون کلسیم نیاز دارد. براساس گزارشات منتشر شده مشخص گردیده که فیتات بواسطه ترکیب شدن با یون کلسیم از فعالیت آنزیم آلفاآمیلاز جلوگیری می‎کند.گزارش شده است که اضافه کردن اسید فایتیک به گندم قابلیت هضم نشاسته آن را به میزان 60 درصد در مقایسه با گروه شاهد کاهش می‎دهد[18] به طورکلی باتوجه به موارد ذکر شده به نظر می‎رسد بالا بودن میزان فیتات موجود در مواد اولیه مورد استفاده در تغذیه طیور علاوه بر کاهش قابلیت دسترسی برخی از عناصر معدنی می‎تواند کاهش قابلیت هضم پروتئین و نشاسته و همچنین کاهش میزان انرژی قابل متابولیسم جیره را نیز به دنبال داشته باشد[4]ن و ی ](شکل 2) نحوه اتصال فیتات به پروتئین و نشاسته را نشان می دهد.


3 – فیتاز

در طول چند سال گذشته بحث فیتاز میکروبی در جیره طیور بیشتر نمود پیدا کرده است و به طور اصلی در پاسخ به اعتراضات  بالایی که در مورد آلودگی محیط زیست توسط فسفر شده است . [23] هدف اصلی افزودن آنزیم فیتاز به جیره تک معده ای ها بهبود استفاده از فسفر فیتاتی و کاهش فسفر دفعی به محیط است. بهبود استفاده از فسفر منجر به بهبود ویژگی رشد می شود، در جیره های دارای کمبود فسفر استفاده از آنزیم فیتاز، موجب هیدرولیز فیتات و آزاد سازی فسفر معدنی و در نتیجه تأمین احتیاجات پرنده می گردد. فیتاز آنزیمی با فعالیت استرازی می باشد که قادر به هیدرولیز میواینوزیتول به گروه های ارتو فسفات معدنی و رهاسازی میو اینوزیتول آزاد است. گروه های آزاد اورتو فسفات برای حیوانات تک معده ای کاملاً قابل دسترس می باشند[17]  در دستگاه گوارش حیوانات تک معده ای مقداری فیتاز روده ای آندوژنوس وجود دارد ولی دارای فعالیت بسیار کمی می باشد. فیتاز ها را بر اساس  PHبهینه برای فعالیت آنها به دو دسته فیتاز های اسیدی و قلیایی تقسیم بندی می نمایند. ضمناً، بر اساس شماره اتم کربن موجود در حلقه اینوزیتولی که هیدرولیز از آنجا شروع می شود، فیتاز ها به سه دسته 3- فیتاز، 6- فیتاز و 5- فیتاز تقسیم بندی می شوند[22] آنزیم فیتاز بسته به محلی که مولکول فیتات را هیدرولیز می‎کند و نیز از نظر بین‎المللی به دو نوع طبقه‎بندی می‎شود:

الف: 3- فیتاز (EC3.1.3.8) با نام سیستمیک میوانیوز تیول هگزازکیس فسفات 3-فسفوهیدرولاز که ابتدا فسفر را در محل 3-اینوزتیول هیدرولیز می‎نماید و به صورت تجارتی از آسپرژیلوس فیکیوم استخراج می‎شود.

ب: 6- فیتاز (EC3.1.3.26)، که د فسفریلاسیون فیتات را در محل 6 آغاز می‎نماید. به طور کلی در غلات 6-فیتاز موجود است و به صورت تجارتی از گندم استخراج می‎شود. [5 ]

که در حال حاضر تولید فیتاز توسط میکروارگانیسم‎ها رواج بیشتری پیدا کرده است به طوری‎که 3-فیتاز توسط آسپرژیلوس نیجر تولید می‎گردد و 6-فیتاز نیز توسط اشرشیاکلی و پنیوفورا لایسیل[3] تولید می‎شود.[2]

 

4-  تأثیرات مفید فیتاز

4-1- نقش فیتاز در قابلیت دسترسی فسفر

افزودن فیتاز میکروبی به جیره های کم فسفر بر پایه ذرت و گندم، ابقاء ظاهری فسفر را افزایش و میزان دفع آن را تا 45 درصد کاهش داد که حاکی از تأثیر مطلوب این آنزیم در افزایش جذب فسفر و نیز  افزایش درصد خاکستر استخوان می باشد[16] مکمل نمودن خوراک با آنزیم فیتاز به علت جدا نمودن گروههای ارتو فسفات از ملکول فیتات ، حیوانات تک معده ای را قادر به جذب فسفر می نماید. این آنزیم به کمپلکس کیلات اسید فایتیک متصل شده و به دنبال افزایش قابلیت دسترسی مواد معدنی برای پرنده نیاز آن را به مکمل های معدنی فسفر کاهش می دهد[6]  مکمل نمودن جیره غذایی طیور با آنزیم فیتاز با بهبود رشد و معدنی شدن استخوان درشت نی همراه بود و مرگ و میر را کاهش داد. احتیاجات غذایی جوجه ها به فسفر بدون تأثیر نامطلوب بر عملکرد، با مکمل نمودن جیره با آنزیم فیتاز کاهش یافت[22] در مطالعه انجام شده قابلیت دسترسی فسفر همزمان با افزایش قابلیت دسترسی کلسیم زیاد گردید و هر دو این عناصر در استخوان ها رسوب بیشتری یافت[25] (شکل 3) دفسفریلاسیون فیتات توسط آنزیم فیتاز را نشان می دهد.

 

شکل 3 - دفسفریلاسیون فیتات

 

4-2- نقش فیتاز در قابلیت هضم انرژی

  آنزیم فیتاز علاوه بر افزایش قابلیت دسترسی پروتئین و فسفر، قابلیت هضم نشاسته را نیز زیاد می کند.[21] احتمالاً اثرات منفی فیتات بر قابلیت هضم نشاسته از چند طریق واسطه گری می شود [12]

1- فیتات ها تمایل زیادی برای متصل شدن به نشاسته دارند.

2- از آنجائیکه یون کلسیم برای فعالیت آنزیم آمیلاز ضروری می باشد، در اثر اتصال فیتات به یون کلسیم، فعالیت آنزیم مزبور متوقف می شود.

3- ترکیب پیچیده کلسیم- فیتات در روده با اسیدهای چرب تشکیل صابون های نا محلولی را داده و این امر موجب کاهش قابلیت هضم چربی ها می گردد. لذا با تجزیه فیتات با کمک آنزیم فیتاز و حذف پدیده های مذکور می توان انتظار افزایش انرژی قابل متابولیسم ظاهری را داشت. اسکات و همکاران[4] (2001) ضمن بررسی تأثیر آنزیم فیتاز بر انرژی قابل متابولیسم ظاهری در جیره مرغان تخمگذار  بر پایه گندم و ذرت، مشاهده نمودند که با افزایش مقدار مصرف فیتاز، انرژی قابل متابولیسم ظاهری نیز روند افزایشی را نشان می دهد.[26]

 

4- 3- نقش فیتاز بر قابلیت هضم پروتئین

در آزمایشات مختلف اثرات مثبت فیتاز بر قابلیت هضم پروتئین مورد بررسی قرار گرفته است نظر به اینکه پروتئین های کمپلکس شده با فیتات نسبت به پروتئین های آزاد، به میزان کمتری مورد هضم پروتئولیتیکی قرارمی گیرد، بنابراین آنزیم فیتاز می تواند موجب رهاسازی پروتئین از کمپلکس  فیتاتی شده و قابلیت دسترسی پروتئین  را افزایش دهد.بر اساس پاره ای گزارشات قابلیت هضم پروتئین و اسید های آمینه به ویژه آلانین، متیونین و سیستئین و گلوتامیک اسید  در جیره های بر اساس ذرت و سویا در طیور تخمگذار بهبود یافت اما بروی دیگر اسیدآمینه ها تاثیری نداشت است [9] جانگ بلود و همکاران[5] (1997) پروتئین سویا را در PH حدود 2 تا 3 در حضور آنزیم پپسین تحت تأثیر فیتاز قرار دادند. جداسازی ترکیب پروتئین -  فیتات حاکی از قابلیت هضم پایین این ترکیب بود ولی با افزودن آنزیم فیتاز، میزان هضم پروتئین در حضور پپسین افزایش چشمگیری نشان داد. بنابراین استفاده از آنزیم فیتاز در جیره های طیور راهکاری برای کاهش دفع ازت و افزایش ابقاء آن در بدن فراهم می سازد که این عمل از طرق رها سازی اسید های آمینه یا آنزیم های داخلی از اتصال با فیتات٬ افزایش تولید آنزیم ها و بهبود راندمان ابقا یا جذب اسیدهای آمینه صورت می گیرد. [7]

4-4- اثر فیتاز بر صفات تولیدی و عملکردی طیور

درآزمایشات متعددی بهبود عملکرد با استفاده از آنزیم فیتاز در جیره های طیور نشان داده شده است. جان پر و همکاران (2004) نشان دادند جوجه هایی که با جیره های کم فسفر در مقایسه با گروهی که از جیره های حاوی فسفر در حد احتیاجات  تغذیه شده بودند،  مصرف آب و خوراک کمتر و نرخ رشد و وزن کمتری داشتند. هم چنین گزارش کردند که افزودن آنزیم فیتاز با منشأ خارجی به جیره های کم فسفر عملکرد حیوانات را به میزان قابل مقایسه با عملکرد حیوانات تغذیه شده با جیره های حاوی مقدار توصیه شده ی فسفر افزایش داد[9]کشاورز گزارش نمود که وزن بدن ٬اضافه وزن٬تولید تخم مرغ و ضریب تبدیل غذایی مرغهایی که جیره ای  با سطوح فسفر غیر فیتات 2/0 ٬ 15/0 و 1/0 درصد تغذیه شده بودند کاهش یافت در حالیکه این اثرات مضر با افزودن 300 واحد فیتاز درهرکیلوگرم جیره بر طرف گردید[10]  محمت و همکاران[6] در سال 2005 دو سطح فیتاز ( 600  و 300 واحد در کیلوگرم ) را به جیره افزودند و مشاهده نمودند که مصرف غذا٬ ضریب تبدیل غذایی٬ تولید تخم مرغ و وزن تخم مرغ در تیمارهایی که سطوح بالای فیتاز را دریافت کرده بودند بهتر بود[20] لیم و همکاران[7] در سال 2003 اعلام کردند که اضافه نمودن 300 واحد فیتاز در جیره باعث بهبود تولید تخم مرغ٬ کاهش تخم مرغهای شکسته و نیز کاهش فسفر دفعی شد و اثرات فیتاز به طور معنی داری به وسیله سطوح کلسیم و فسفر غیر فیتاته جیره تحت تاثیر قرار گرفت  [15]  فرانچیس و همکاران[8] در سال 2005 کاهش 49 درصدی در فسفر دفعی مرغانی که جیره های محتوی سطوح پایین فسفر قابل دسترس به همراه فیتاز مصرف کرده بودند بدون اثر بر عملکرد آنها مشاهده کردند در جیره های کم فسفر تولید تخم مرغ٬ مصرف غذا٬ اضافه وزن و درصد خاکستر درشت نی کم شد و اضافه نمودن فیتاز باعث بهبود این پارامترها گردید [4]  ویو و لیو در سال 2006 نشان دادند که اضافه نمودن فیتاز از 100  الی 200 واحد در هر کیلوگرم غذا در جیره های محتوی 1/0 درصد فسفر غیر فیتاته اثرات مثبتی بروی تولید تخم مرغ٬ توده تخم مرغ٬ وزن تخم مرغ٬ وزن مخصوص٬ خاکستر استخوان و نیز کاهش فسفر دفعی را در پی داشت [27] لایبرت و همکاران[9] در سال 2005 طی دو آزمایشی که انجام دادند اعلام کردند که اختلاف معنی داری بین مرگ و میر٬ وزن تخم مرغ٬ مصرف خوراک و وزن بدن بین تیمارهای مختلف به همراه فیتاز مشاهده نگردید و ضریب تبدیل به طور معنی داری در جیره های کم فسفر توسط فیتاز بهبود یافت و در آزمایش دوم نیز ضریب تبدیل به طور معنی داری بهبود یافت ولی فیتاز اثر معنی داری بروی دفع٬ بقاء و قابلیت دسترسی فسفر و نیتروژن نداشت [14] رموس در سال 2005 نشان داد که مصرف فیتاز در جیره طیور می تواند مصرف غذا وضریب تبدیل آن را بالا  برده وکیفیت پوسته٬ تولید تخم مرغ وعملکرد مرغان تخم گذار را بهبود می دهد [23]

 

 

 

 

منابع

1-گلیان،الف و م. سالار معین. 1378 . تغذیه طیور. واحد آموزش و پژوهش معاونت کشاورزی، سازمان اقتصادی کوثر(ترجمه)

2. Augspurger, N.R., Webel, D.M., Lei, X.G., Baker, D.H., 2003. Efficacy of an E. coli phytase expressed in yeast for releasing phytate-bound phosphorus in young chicks and pigs. J. Anim. Sci. 81: 474-483. 

3. Cawly, R.W, and T.A.Mitchell, 1968. Inhibition of wheat α-amylase by bran phytic acid . J. Sci. Food and Agri. 19: 106. 

4. Francesch, M., Brufau, J., 2005. Effects of an experimental phytase on performance, egg qulity, tibia ash content and phosphorus bioavailability in laying hens fed on maize-or barley-based diets. Br. Poult. Sci. 46: 340-348. 

5. Garret, J.B., Kretz, K.A., Donoghue, E., Kerovuo, J., Kim, w., Barton, N.R., Hazlewood, G.P., Short, J.M., Rrobertson, D.E., 2004. Enhancing the thermal tolerance and gastric performance of a microbial phytase for use as phosphate-mobilizing monogastric-feed supplement. Apple. Environ. Microbial. 70: 3041-3046. 

6.GIBSON, D. M. & ULLAH, A. B. J. (1990) Phytase and their actions on phytic acid. In: MORRE, D. J., BOSS, W. F., LOEWUS, F. A, Inositol Metabolism in plants. Wiley-liss, New York, pp.77-92.

7.Heinzl, B. 1996. Effect of phosphorus source and level on laying hen performance under varying temperature conditions. Proceeding Georgia Nutrition Conference for the Feed Industry. PP:74-87.  

8. Harland, B.F., Morris, E.R., 1995. Phytate: a good of bad food component? Nutr. Res. 19: 947-961.

9. JUANPERE, J., PEREZ-VANDRELL, A. M. & BRUFAU, J. (2004) Effect of microbial phytase on broilers fed barley-based diets in the presence or not of endogenous phytase. Animal Feed Science and Technology, 115: 265-279.

10. Keshavarz, K., 2000. Nonphytate phosphorus requirement of laying hens with and without phytase on a phase feeding program. Poult. Sci. 79: 748-763.

11. KONIETZNY, U., GREINER, R. (2003) Phytic acid: Nutritional impact. In: Encyclopedia of Food Science and Nutrition, B. caballero, L. Trugo, p. Fingals(EDS), Elsevier, London, UK, pp: 4555-4563.

12. Knuckles‚ B. E. and A.A. Betschart‚ 1987. Effect of phytate and other myo-inosilol phosphate esters on alpha – amylase of starch. J.Food Sci. 52: 719-721 

 

13.Kornegay, E. T., 1996. Effect of Natuphos® phytase on protein and amino acid digestibility and nitrogen retention of poultry. In phytase in Animal Nutrition and Waste Management. Pp. 493-514    

14-Liebert,F.,J.K.Htoo,andA.Sunder.2005. Performance and nutrient utilization of laying hen fed low- phosphorous corn- soybean diets supplemented with macrobial phytase. Poult. Sci. 84:1576-1583.

15- Lim,H.S.,H.Namkung, and I.K.Paik.2003. EfFect of phytase supplementation on performance,Egg quality,and Phosphorous excretion of laying hen fed different levels of dietary calcium and nonphytate phosphorous. Poult .Sci. 82:99-99.

16.Mikaelian‚ K. S. and  J. L.Sell. 1981. Performance of laying hens fed various phosphorus levels continuosly or phasefeed decremental phosphorus levels. Poult. Sci. 60: 1916-1924. 

17.Miles‚ R. D.‚ P. T. Costa and R.H.Harms. 1983. The ivfluence of dietary phosphorus levels on laying hen performance ‚ egg shell quality and various blood parameters. Poult. Sci9. 62: 1033-1037. 

18.Mohammed‚ A.‚ M. J. Gibney and T.G. Taylor. 1991. The effect of dietary levels of inorganic phosphorus‚ calcium and cholecalciferol on the digestibility of phytate-P by the chick Br. J. Nutr. 66: 251-259.

19. Maenz, D.D., Engele-Schann, C.M., Newkrik, R.W., Classen, H.L., 1999. The effect of minerals and mineral chelators on the formation of phytase-resistant and phytase-susceptible forms of phytic acid in solution and in a slurry of canola meal. Anim. Feed Sci. Technol. 77: 177-192.

20- Mehmet, C., B.Dalkilic and M. A.Azman. 2005.Effects of microbial phytase supplementation on feed consumption and egg production of laying hens.International Journal of Poult.Sci.410:758 – 760

21.Oderkirk‚ A.‚ 2001. Phytase enzyme for layers. Noua scotia department of agriculture and marketing‚ P. O. Box 550‚ Truro‚ NS‚ B2N5E3. Webmester@blueten. NS. Department of Agriculture and Fisheries.       

22.  Panda, A.K., Rama Rao, S. V., Raju, M. V.L.N., Bhanja, S.K., 2005.

Effect of microbial phytase on production performance of white leghorn layers fed on a diet  low in non-phytate phosphorus. Br. Poult. Sci. 46: 464-469.       

23. Remus‚J.‚ 2005. Poultry and environment reap the benfits of new-generation phytase. Feed teah. (Infernational feed production and applied nutrition)‚ 9: 22-25.   

24.  RAVINDRAN, V., BRYDEN, W. L. & KORNEGAY, E. T. (1995) Phytates: occurrence, bioavailability and implications in poultry nutrition. Poultry Avian Biology, 6(2): 125-143.      

25. SCHONER, F. J. (1992) Phytase in poultry feeding. Muhle Mishfuttertechnic, 129: 343-344.          

26. Scott, T.A., Kampen, R., Silversides, F.G., 2001. The effect of adding exogenous phytase to nutrient-reduced corn and wheat-based diets on performance and egg quality of two strains of laying hens. Can. J. Anim. Sci. 81: 393-401.              

27. Sooncharernying, S., and H. M. Edwards, Jr., 1993. Phytate content of excreta and phytate retention in the gastrointestinal tract of young chickens. Poultry Sci. 72:1906–1916         

28. Sell, P.H., Ravindran, V., Caldwell, R.A., Bryden, W.L., 2000. Phytate and phytase : consequences for protein utilization. Nutr. Res. Rev. 13: 255-278

29. Um, J.S. and I.K. Paik, 1999. Effects of microbial phytase supplementation on egg production, eggshell quality, and mineral retention of laying hens fed different levels of phosphorus. Poult

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن

اخبار طیور